Laadvoorzieningen voor schoon en emissieloos bouwen

1. Wat bedoelen we hiermee?

Het organiseren van een laadvoorziening betekent dat je zorgt voor (tijdelijke) laadplekken voor elektrische machines en voertuigen tijdens de bouw. Zo kunnen elektrische graafmachines, kranen en vrachtwagens efficiënt blijven draaien. Het regelen van stroom kan op verschillende manieren. 

Er is een stappenplan met praktische tips voor laden op eigen locatie opgesteld.  

Kleinschalige oplossingen 
•    Openbare laadpalen gebruiken.
Voor licht materieel tot 56 Kw kun je openbare laadpalen in de regio inzetten. 
•    Grotere bestaande aansluitingen benutten.
Voor middelzwaar materieel kan een grotere bestaande aansluiting worden gebruikt, zoals die van een sporthal, marktplein, gemaal of waterzuiveringsinstallatie van een waterschap.

Grootschalige en strategische oplossingen
Op de langere termijn vraagt het laden van emissieloos bouwmaterieel om een strategische aanpak. Als gemeente kijk je dan vooruit en benut je schaarse ruimte en netcapaciteit slim. Dat begint met overzicht. Breng in kaart waar binnen de gemeente de komende vijf jaar (of jaren) projecten gaan plaatsvinden. Neem daarin zowel eigen projecten mee als projecten van externe partijen, zoals netbeheerders, waterschappen, woningcorporaties en ontwikkelaars. Maak per type project een inschatting van de te verwachten energievraag, bijvoorbeeld voor wegonderhoud, rioolvervanging, kunstwerken of gebiedsontwikkeling.

Structurele overcapaciteit

Inventariseer daarnaast welke eigen netaansluitingen structureel overcapaciteit hebben, zoals sportlocaties, rioolgemalen of evenemententerreinen. Breng beide samen in één kaart, waarin de energiebehoefte van de projecten naast de beschikbare capaciteit staat. Zo wordt zichtbaar waar vraag en aanbod elkaar overlappen en waar projecten elkaar in tijd en ruimte opvolgen. Op die locaties kun je een grootschalige oplossing uitwerken, zoals een laadplein voor één groot project of een laadhub die meerdere projecten en gebruikers bedient. Bepaal vervolgens per project welke rol de gemeente neemt. Die rol kan faciliterend zijn, bijvoorbeeld door een aansluiting of locatie beschikbaar te stellen. De gemeente kan ook eigenaar of exploitant worden door zelf laadvoorzieningen aan te schaffen en deze aan aannemers beschikbaar te stellen. Leg in de uitvraag vast welke laadvoorziening beschikbaar is, zodat aannemers vooraf weten waar ze aan toe zijn.

Extra ondersteuning voor SEB-partners

Het ondersteuningsprogramma Op weg naar SEB kan gemeenten hierbij begeleiden, bijvoorbeeld met een regionale energiescan en concrete handvatten bieden voor de uitwerking. Mail hen via  Contact | Schoon en Emissieloos Bouwen. 
 

2. Waarom deze maatregel?

Elektrisch en emissieloos bouwen vraagt om voldoende stroomcapaciteit. Zonder goede laadvoorzieningen kunnen bouwprojecten vertragen, duurder worden of juist niet emissieloos uitgevoerd worden. Op dit moment is beschikbaarheid van laadinfra een van de grootste knelpunten. 

Kansen:  

• Efficiënt ruimte- en netgebruik 
  Door strategisch te plannen benut je schaarse ruimte en netcapaciteit beter. 
• Lagere kosten per kWh 
  Een hogere bezettingsgraad van laadinfra zorgt voor lagere kosten. 
• Stimuleren van innovatie en samenwerking 
  Het geeft een impuls aan vernieuwing binnen de bouwsector. 
• Voorloper in duurzaamheid  
  Gemeenten kunnen hun positie als duurzame koploper versterken. 

Huidige uitdagingen: 

• Netcongestie 
  Door overbelasting van het stroomnet is het soms niet mogelijk, of duurt het lang, om nieuwe aansluitingen te krijgen. 
• Versnippering  
  Zonder goede afstemming ontstaan losse, niet-op elkaar afgestemde laadoplossingen, wat kan leiden tot onnodige kosten. 
• Ad-hoc ontwikkeling  
  Laadinfra wordt nog vaak aangelegd voor één specifiek bouwproject, in plaats van dat er strategisch wordt gekeken naar de laadvraag in een heel gebied. 
• Onvoldoende laadzekerheid 
  Bouwbedrijven hebben behoefte aan gegarandeerde capaciteit, maar die is niet altijd beschikbaar. 

3. Regelgeving

De regels voor schoon en emissieloos bouwen schrijven voor dat bouwplaatsen genoeg elektrische laadpunten moeten aanleggen. Zo wordt het gebruik van emissieloos materieel gestimuleerd. Gemeenten moeten hierover duidelijke eisen opnemen in aanbestedingen en vergunningen. Ook is het belangrijk om vroegtijdig met netbeheerders af te stemmen, zodat er genoeg capaciteit op het elektriciteitsnet beschikbaar is. Daarom is het verstandig om de laadvoorzieningen al in een vroeg stadium van het project mee te nemen.  

Maak je gebruik van bestaande gemeentelijke aansluitingen? Gebruik dan de Standaardovereenkomst Tijdelijke Laadinfra om het juridisch goed vast te leggen.  

4. Wie moet wat doen?

Deze maatregel vraagt om een duidelijke en faciliterende rol van de opdrachtgever. Door vooraf inzichtelijk te maken welke laadinfra nodig is - bijvoorbeeld met een energiescan - krijg je helder hoeveel energie het project vraagt en welke laadoplossing daarbij past. 

Gemeenten beschikken als eigenaar van veel vastgoed, gemalen, en vaak de partij met zeggenschap over openbare laadpalen, zelf over veel laadinfra. Daarnaast zijn er veel private aansluitingen met overcapaciteit, denk aan kantoorpanden die ’s nachts leeg zijn, of faciliteiten met beperkte piekmomenten, zoals stadions buiten wedstrijddagen. 

Een energiescan geeft je vroegtijdig inzicht in de beschikbare laadvoorzieningen. Deze informatie kun je direct meenemen in je aanbesteding richting de opdrachtgever. Wil je inspiratie of handvatten voor hoe je dit aanpakt? Bekijk dan het webinar SEB | Webinar Kop op Energiescans en de handreiking: Kop op Energiescans | Schoon en Emissieloos Bouwen. 

Betrek hierbij bijvoorbeeld: afdeling mobiliteit. Zijn zij bezig met een laadstrategie? Of overzicht van laadpalen?  

De rol van de gemeente verschilt per type laadvoorziening: 

• Laadpleinen
  Vooral bij bouwprojecten in opdracht van overheden is een grotere gemeentelijke betrokkenheid wenselijk, zowel publiekrechtelijk (regels, vergunningen) als privaatrechtelijk (eigendom, beheer). 
• Laadhubs 
  Hierbij ligt de rol van de gemeente vooral in het publiekrechtelijk mogelijk maken van de ontwikkeling, terwijl de realisatie en exploitatie meestal bij private partijen liggen. 

Als opdrachtgever kun je bijdragen door: 

• Inzicht te creëren in de stroomvraag van het project
  Gebruik hiervoor een energiescan om de benodigde capaciteit en passende laadvoorziening te bepalen. 
• Bestaande gemeentelijke aansluitingen beschikbaar te stellen
  Denk aan aansluitingen van sporthallen, openbare laadpalen, marktpleinen of andere gemeentelijke locaties. Met de Standaardovereenkomst Tijdelijke Laadinfra maak je duidelijke afspraken met de aannemer over het tijdelijk gebruik hiervan.

6. Veelgestelde vragen

Hoe kan tijdig voldoende netcapaciteit worden geregeld voor het aansluiten van laadpunten op de bouwplaats?

Vraag je bouwaansluiting zo vroeg mogelijk aan, omdat netbeheerders vaak lange doorlooptijden hebben. Onderzoek daarnaast alternatieven wanneer een nieuwe aansluiting niet haalbaar of niet nodig is. Denk aan het gebruiken van bestaande aansluitingen in de omgeving, zoals een marktaansluiting die ’s avonds beschikbaar is voor het laden van materieel, of voorzieningen bij gemeentelijke gebouwen zoals het gemeentehuis, een gymzaal of openbare laadpalen. Door tijdig te plannen en alternatieve bronnen mee te nemen, kan de benodigde laadcapaciteit op de bouwplaats beter worden geborgd. 

Wie is verantwoordelijk voor de investering en exploitatie van tijdelijke laadinfra: opdrachtgever, aannemer of een derde partij?

De verantwoordelijkheid voor tijdelijke laadinfra is een gedeelde opgave. De opdrachtgever heeft vaak goed inzicht in het eigen areaal en bestaande laad- of aansluitmogelijkheden, en kan deze informatie beschikbaar stellen tijdens de aanbesteding. Daarmee krijgt de aannemer vroegtijdig inzicht en kunnen kosten en risico’s rondom laadinfra worden beperkt.  

Welke laadvoorzieningen zijn minimaal nodig op een emissieloze bouwplaats en wie stelt de eisen?

Dit verschilt per project. De basis is het bepalen van de energievraag: welk materieel wordt ingezet, hoeveel energie is per dag nodig en op welke momenten? Op basis daarvan wordt bepaald welke laadvoorzieningen noodzakelijk zijn (bijvoorbeeld AC-laadpunten, DC-snelladers, battery packs of een mix daarvan). De eisen worden doorgaans gesteld door de opdrachtgever, maar in samenspraak met de aannemer, zodat oplossingen passen bij de projectopzet en het materieel dat wordt ingezet. 

Hoe kan de gemeente laadvoorzieningen het beste borgen in aanbestedingen en vergunningen?

Een gemeente kan in aanbestedingen vanaf het begin transparantie creëren door bijvoorbeeld een kaart met bestaande aansluitingen en laadmogelijkheden in en rond het projectgebied op te nemen. Hierdoor kan de aannemer efficiëntere keuzes maken en innovatieve laadoplossingen voorstellen. In vergunningen kan de gemeente randvoorwaarden opnemen over energieverbruik, netbelasting en emissieloos werken. 

Welke maatregelen kun je nemen voor een veilige bouwplaats?
Plaats laadstations en accu-containers op veilige afstand van brandbare materialen. Zorg voor een adequaat incidentmanagementplan en geschikte blusmiddelen en stem af met lokale brandweer. Laat laadtechniek en materieel regelmatig controleren op gebreken en gebruik gecertificeerde landkabels en units. Meer informatie: Veiligheid rondom emissieloos materieel in de bouw en bouwtransport | Rijksoverheid.nl

Hoe pak je als gemeente de controle op naleving aan?

Het antwoord op deze vraag vind je in het Webinar Controle op Naleving Ondersteuningsprogramma SEB, met praktijkvoorbeelden uit Eindhoven en Nijmegen.