Levensduurverlengende maatregelen

1. Wat bedoelen we hiermee?

Uit een oogpunt van kostenbeheersing en duurzaamheid is het goed onderhouden van het wegenareaal uiteraard een basisvereiste, zowel klein als groot onderhoud.

Met levensduurverlengend onderhoud doelen we specifiek op het toepassen van levensduurverlengende middelen op bestaand asfalt met als doel groot onderhoud uit te stellen. Door nu te investeren in een weg met weinig of geen schade kunnen dure reconstructies of grootschalige renovaties worden uitgesteld.

De levensduur van het asfalt verlengen kan op verschillende manieren en is afhankelijk van de status van het wegdek. De meeste methoden zorgen ervoor dat het asfalt zo’n zes tot zeven jaar langer meegaat. Waar het vervangen van de toplaag van asfalt al snel veertig tot vijftig euro per vierkante meter kost, is onderhoud vaak al te plegen voor vier of vijf euro per vierkante meter. Verjongingscrème kost bij een werk van 10.000 m2 tussen de één en anderhalve euro per m2.

2. Waarom deze maatregel?

Levensduurverlengend onderhoud heeft veel voordelen:

Kosten besparen
Veiligheid waarborgen
Hinder van werkzaamheden beperken (op de weg en in de buurt doordat je minder vaak hoeft te vervangen en de ingreep korter duurt)
Imago vergroten (door groot onderhoud, en dus overlast, uit te stellen)
Milieu-impact verlagen.

Levensduurverlengend onderhoud kun je ook wel vergelijken met het tijdig schilderen van de kozijnen van je huis. Uiteindelijk vaak goedkoper én duurzamer.

3. Regelgeving

Regelgeving is er op zich niet. Er zijn wel websites om je te helpen bij het kiezen van de juiste maatregel bij de verschillende schadebeelden: Asfaltbehoud.nl (in ontwikkeling) en wegdekonderhoudstechnieken.nl, voor klein en groot onderhoud en voor levensduurverlengend onderhoud. Het laatste omvat meerdere maatregelen zoals het toepassen van verjongingsmiddelen en het aanbrengen van Emulsie Asfalt Beton (EAB) voor uiteenlopende schadebeelden.

4. Wie moet wat doen?

De keuze voor het toepassen van levensduurverlengend onderhoud (en de methode) ligt bij de wegbeheerder.

Wat moet je op orde hebben?

Op tijd handelen is essentieel. Het is daarom belangrijk dat je als wegbeheerder tijdig inzicht verkrijgt in de kwaliteit van je areaal. Dat doe je zowel via de data (datum van aanleg, toegepaste onderhoudsmaatregelen, lichte schadebeelden) in je wegbeheersysteem als via de ogen en oren buiten van de directievoering/opzichters. Ook klachten van burgers leveren informatie. De volgende zaken moeten op orde zijn:

Zorg dat de data in je wegbeheersysteem op orde en actueel is.
Zorg dat je op tijd inspecteert, bijvoorbeeld 1x per jaar.

Hoe bepaal je wat een goede keuze is?

Om een goede keuze te kunnen maken, is het verstandig om de volgende stappen te doorlopen:

Analyseer de data uit je wegbeheersysteem en de input van je collega’s buiten. Doe dit tijdig, wacht niet tot je beheersysteem aanslaat. Over het algemeen zijn levensduurverlengende maatregelen interessant in de categorie licht en matig. Analyseer bijvoorbeeld de volgende categorieën:
- Alle (stille) wegdekken waarbij lichte rafeling is geconstateerd
- Alle fietspaden onder bomen waarbij rafeling is geconstateerd
- Alle matige scheuren (M1, M2)
Bepaal welke maatregelen zinvol zijn bij de betreffende schade op basis van je schadebeeld en de ernst. Voor elke soort asfalt zijn maatregelen voor levensduurverlengend onderhoud, in verschillende prijsklasse met verschillende effecten op de levensduur. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld www.asfaltbehoud.nl. Zie verder de praktijkervaringen onder 6. Ter aanvulling: verjongingscrème is een preventieve maatregel, wanneer niet of nauwelijks rafeling aanwezig is. Vuistregel is dat verjongingscrème moet worden toegepast op driekwart van de levensduur van de weg, zowel voor SMA als DGD (dunne geluidreducerende deklaag). AC Surf wordt niet heel veel behandeld met verjongingscrème, omdat dit een dichte structuur heeft. Door toepassing van verjongingscrème gaat de deklaag 2 tot 4 jaar langer mee. Pas verjongingscrème toe bij droog weer en wanneer de temperatuur voldoende hoog is (aan te raden is toepassing tussen maart-april en september).
Om te bepalen of levensduurverlenging zinvol is, maak je een kostenbatenanalyse. Daarin neem je onder andere de volgende zaken mee:
- De verwachte verlengde levensduur. Op basis van:
  i. De mogelijke maatregel(en)
  ii. Gedragsmodellen (intensiteit gebruik, mengsel, bodem etc.)
  iii. Integrale programmering - toekomstige plannen
- Gevolgen voor de homogeniteit i.v.m. de toekomstige kwaliteit voor hergebruik/recycling na einde levensduur. Het is belangrijk nieuw aangebrachte lagen of reparatievakken goed te documenteren met het oog op toekomstig hergebruik. Het aanbrengen van een EAB op een SMA of ZOAB leidt bij het verwijderen ervan tot freesmateriaal dat niet meer hoogwaardig is, omdat in een EAB alleen maar zand en fijne steenslag zit.
- Gevolgen voor wegcomfort.

5. Praktijkervaringen

“Op basis van een analyse van de schade en de oorzaak daarvan kiezen we de methode”, vertelt Bastiaan Seijnaeve, senior beheerder wegen. De methoden waar wij ervaring mee hebben, zijn vooral:

Het gebruiken van verjongingscrème (bijvoorbeeld Pentack van Esha). Dit versoepelt de bitumen en is goed toepasbaar bij open asfalt zoals geluidsarme deklagen. Dit kun je meerdere keren herhalen, waardoor je de levensduur significant kunt verlengen. En dat voor slechts enkele euro’s per vierkante meter. Aangezien wij geluidsarme deklagen vooral toepassen op drukke doorgaande wegen met veel aanwonenden, is het zo lang mogelijk behouden van deze deklagen een must. Ga in overleg met je aannemer en leverancier om te bepalen wanneer het juiste moment is om dit toe te passen. Elk mengsel en elke verjongingscrème heeft zijn eigen eigenschappen. Dat kan dus echt wel verschillen. Belangrijk hierbij is wel dat het asfalt nog niet of vrijwel niet beschadigd is wanneer er verjongingscrème overheen gaat.
Oppervlaktebehandeling, het aanbrengen van een slijtlaag. Goed toepasbaar op bijvoorbeeld rafelingen op fietspaden onder bomen. Maakt wel geluid dus vooral toepasbaar in het buitengebied.
Aanbrengen van EAB (Emulsie asfaltbeton). Zeker bij sterk gerafelde wegen waar een verjongingscrème niet zinvol meer is en waarbij de wens is om de weg nog een paar jaar langer te laten meegaan. Ook hiervan zijn de kosten aanmerkelijk lager dan het vervangen van een deklaag. De gemiddelde levensduurverlenging hiermee is ca. 5-7 jaar. En kan dus goed toegepast worden op wegen waar groot onderhoud of een reconstructie gepland staat in de nabije toekomst.
Scheurvulling in het geval van matige scheuren (M1, M2).”

Robert Rouwenhorst was op het moment van schrijven coördinator duurzaamheid bij de provincie Gelderland : “Kiezen voor de juiste methode begint bij een goed vooronderzoek. Wat is er met het wegdek aan de hand en, als er schade is, waardoor komt dit? Ook belangrijk: bedenk van tevoren hoe lang het asfalt nog mee moet gaan, rekening houdend met de ontwikkelingen in het gebied. Stel dat over twee of drie jaar vlakbij een nieuwe woonwijk gebouwd gaat worden. Dan gebruik je het liefst een manier die de levensduur van het asfalt voor een jaar of vier, vijf verlengt. Zo kan die woonwijk eerst gebouwd worden, daarna kun je de weg goed maken."

Met een concreet beeld over de status en gewenste levensduur van het asfalt kun je dan kiezen uit verschillende maatregelen. Robert geeft enkele voorbeelden: “Zitten er een paar scheurtjes in de weg, maar is de rest van het asfalt nog prima? Dan kun je die scheuren vullen met bitumen. Is de scheur erg groot of zit er een groot gat in het asfalt? Dan dicht je die scheuren of gaten door een reparatievak te maken. Eerst verwijder je de beschadigde verharding, in een rechthoek of vierkant. Dit vak straat je dicht met stenen, die je een jaar laat liggen. Zo zorgt het verkeer dat eroverheen rijdt ervoor dat de ondergrond inzakt. Daarna vul je het gat met asfalt. Dit laat je een half jaar wachten, om ook daar de zetting in weg te krijgen. Tot slot frees je de bovenlaag, waarna je een nieuwe toplaag aanbrengt. Zo heb je een sterk en degelijk trappetje in je asfalt, waardoor de ‘postzegel’ goed blijft liggen en net zo sterk is als de rest van de weg.”

Bij lichte rafeling in het asfalt, waarbij steentjes loslaten, kun je Emulsie Asfalt Beton (EAB) leggen. “Hierbij breng je een dun laagje aan over het gehele wegdek van minder dan een centimeter dik.” De emulsie gaat zeven tot negen jaar mee en is ook geschikt voor wegen zonder schade, maar die wel functioneel onderhoud nodig hebben. Bijvoorbeeld omdat het wegdek te glad is geworden, met risico op ongelukken als gevolg. “Een weg kan er dan nog goed uitzien, terwijl de veiligheid wel afneemt. Dankzij EAB voldoet zo’n weg weer voor een aantal jaar aan de veiligheidseisen zonder dat je al het andere materiaal – wat eigenlijk nog goed is - hoeft weg te gooien.”

Joop de Groot, vakbeheerder openbare ruimte: “Voor de bepaling van de maatregel is het cruciaal om te weten wat er aan de hand is. Stel je hebt een weg die helemaal vlak is met craquelé, en het is een heel oud mengsel. Dan is de constructie sterk genoeg, want de weg is vlak. Zo’n weg durf ik wel te conserveren en dan kan hij weer jaren mee. Maar stel dat je hetzelfde craquelé ziet, alleen nu bij een weg die op de rand begint weg te zakken. Het is een oud mengsel, de ondergrond is slapper en de berm wordt opgedrukt. In dat geval zou ik een bakfrees en inlage inzetten en nog een nieuwe laag asfalt op. Dan kan hij weer een aantal jaren mee. Tot slot weer hetzelfde beeld van craquelé, maar dan bij een weg met ernstige scheuren en diepe sporen op de rand. Het is een oud mengsel op een slappe ondergrond. Er staan ook paar wilgen naast die al het vocht uit de grond hebben gezogen. De hete zomers hebben ervoor gezorgd dat deze weg volledig aan gort is. Dan kun je dus gewoon opnieuw beginnen. Zo zie je dat je met dezelfde craquelé, onder verschillende omstandigheden, op totaal verschillende maatregelen uitkomt.”

6. Veelgestelde vragen

Kom je bij een en hetzelfde schadebeeld altijd bij dezelfde maatregel uit?

Nee. Pas na een analyse van het schadebeeld, ernst en omvang en de snelheid waarmee de schade is ontstaan, kies je op de gewenste aanpak. In het wegbeheersysteem moeten daarom niet alleen de ‘startgegevens’ van de weg staan (jaar van aanleg enz.), maar ook al het uitgevoerd onderhoud goed worden bijgehouden.

Welk risico is er?

Het niet of te laat uitvoeren van levensduurverlengend onderhoud, kan ervoor zorgen dat de schades verergeren en groter worden. Daardoor kan de herstelmaatregel uiteindelijk ook duurder worden, waarmee kapitaalvernietiging ontstaat. Het is dus van belang om op het juiste moment het juiste onderhoud uit te voeren.