1. Wat bedoelen we hiermee?

Bij selectief frezen (verbeterd oogsten van asfalt) worden de te verwijderen asfaltlagen niet in één keer, maar zorgvuldig laag voor laag gefreesd. Dit zorgt ervoor dat de verschillende kwaliteiten van het asfalt gescheiden en behouden blijven voor hoogwaardig hergebruik. Vooral de deklaag – die vaak van hoge kwaliteit is – kan hierdoor opnieuw in nieuwe deklagen worden gebruikt. Hiermee worden duurdere grondstoffen met een hogere milieu-impact bespaard. Het vrijkomende materiaal wordt vervolgens op basis van kwaliteit opgeslagen bij asfaltcentrales of asfalthubs. 

Om dit goed te laten verlopen, is het belangrijk om vooraf goed onderzoek te doen en duidelijke eisen in het bestek op te nemen.  

Het selectief frezen richt zich vooral op het frezen van asfaltdeklagen, zoals AC Surf, SMA 8 en SMA 11 en ZOAB, en is met name geschikt voor projecten met een homogeen wegoppervlak vanaf ongeveer 2.000 m². Te denken valt aan de doorgaande wegen zoals rondwegen en gebiedsontsluitingswegen. 

Een probleem bij het selectief frezen is dat niet duidelijk is uit welke lagen de rijbaan is opgebouwd. Er worden wel boringen gemaakt maar die geven geen eenduidig inzicht. Een betere methode is om de weg in te scannen met de wegenscanners. Hierdoor krijg je inzicht in de homogeniteit van de constructie. Daar waar de constructie afwijkt moet je een boring plaatsen.  

2. Waarom deze maatregel?

De maatregel is bedoeld om de circulariteit in de asfaltketen te vergroten. Door selectief te frezen kunnen hoogwaardige materialen behouden blijven voor hergebruik in nieuwe deklagen, in plaats van te eindigen in tussenlagen en onderlagen Dit draagt bij aan duurzaam materiaalgebruik en helpt het gebruik van nieuwe grondstoffen met een hoge milieubelasting te verminderen.

Dit leidt tot: 

  • Minder gebruik van primaire grondstoffen met hoge milieu-impact 
  • Lagere MKI-scores (Milieukostenindicator) door toepassing van Partiële Recycling (PR) in nieuwe producten 
  • Betere benutting van vrijkomende bestaande materialen 
  • Voorbereiding op toekomstige schaarste van grondstoffen. 

Daarnaast sluit de maatregel aan bij de bredere duurzaamheidsdoelen van het Klimaatakkoord en de strategie Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur (KCI) om de grondstoffen efficiënter te benutten binnen de circulaire economie. 

3. Regelgeving

Selectief frezen is in diverse beleidsdocumenten en aanbestedingsrichtlijnen als minimale duurzaamheidseis opgenomen. Het is een onderwerp dat nu in de branche speelt en dat belangrijk is voor verduurzaming. Ter toelichting kun je nog het volgende lezen: 

4. Wie moet wat doen?

Om na te gaan wat de mogelijkheden zijn tot (hoogwaardig) hergebruik van de asfaltlagen moet inzicht worden verkregen in de eigenschappen van af te frezen asfalt, zoals: 

  • Laagopbouw van het te verwijderen asfalt 
  • Bitumengehalte en penetratie van bitumen  
  • Steenslagtype 
  • Asfaltmengseltype met korrelgrootte 
  • Aanwezigheid van modificatie 
  • Aanwezigheid van andere additieven, zoals pigment, vezels, verjongers, etc (indien bekend) 
  • Aanwezigheid van teer (CROW 210-onderzoek, Richtlijn omgaan met vrijgekomen asfalt) 
  • Aanwezigheid van andere verontreinigingen  
  • Aanwezigheid en locatie van wapening 
  • Onderhoudshistorie met maatregelen die in het verleden aan de weg zijn uitgevoerd. 

De kenmerken van het asfalt zijn vaak bij de wegbeheerder gedeeltelijk bekend. Ze zijn afkomstig uit het projectarchief of wegbeheersysteem. Om inzicht te krijgen in de andere kenmerken is aanvullend onderzoek nodig. De benodigde gegevens worden vervolgens als bijlage toegevoegd aan een bestek. 

Het is belangrijk dat het asfaltgranulaat zo schoon mogelijk vrijkomt. Vermenging van markeringen of verontreinigingen met het asfaltgranulaat moet worden voorkomen. Daarom moet het wegdek voor de freeswerkzaamheden worden schoongeveegd. Wegmarkeringen en detectielussen moeten voordat het asfalt wordt gefreesd apart worden verwijderd. Wegmarkeringen zorgen bij hergebruik namelijk voor extra uitstoot bij asfaltcentrales. In de Inkooptoolbox Duurzame Wegen staat een voorbeeldtekst over het separaat frezen van wegmarkering.  

De wegbeheerder zorgt voor het verstrekken van bestaande informatie van het te verwijderen asfalt uit het projectarchief of wegbeheersysteem. De informatie kan afkomstig zijn uit revisiegegevens, opleverdossiers, functionele en technische kwaliteitsborging, CE-markering, etc. Daarnaast is het van belang onderhoudshistorie te verschaffen over de onderhouds- of reparatiemaatregelen, die in het verleden aan verharding van asfalt mogelijk zijn uitgevoerd. 

De projectleider levert actuele informatie over de bestaande asfaltconstructie door het CROW 210-onderzoek uit te voeren. Dit is het standaard vooronderzoek voor asfaltverhardingen. Het brengt de laagopbouw, laagdiktes, type asfaltmengsels en eventuele teerhoudende lagen in beeld. Een PAK-detector of laboratoriumanalyse maken deel uit van het onderzoek. Dit onderzoek is verplicht en vormt de basis voor selectief frezen.​ 

Een aanvullend onderzoek is nodig om inzicht te krijgen naar de kenmerken van de deklagen, zoals penetratie van het bitumen, het bitumengehalte van het asfaltmengsel en het type en soort steenslag (steenslag 2 of steenslag 3) van het asfaltmengsel. 

Voer het CROW 210-onderzoek en het aanvullend onderzoek tegelijkertijd uit. Voeg de data uit het kwaliteitsdossier/keuringsplan van een asfaltmengsel bij de eerste aanleg toe aan je wegbeheersysteem zodat deze beschikbaar zijn als je overgaat tot toekomstige vervanging. 

De bestekschrijver neemt onderstaande teksten op in het bestek die selectief frezen en hergebruik expliciet voorschrijven:  

  • Vooraf vegen van wegdek 
  • Vooraf verwijderen van wegmarkeringen en detectielussen 
  • Frezen van deklaag met de eigen bijzondere kenmerken en vervoeren naar… 
  • Frezen van tussenlaag en/of onderlaag en vervoeren naar… 
  • Frezen van markering en vervoeren naar… 
  • Verwijderen van detectielussen en vervoeren naar… 
  • Schrijf een minimaal en maximaal percentage PR voor in deklagen, tussenlagen en onderlagen. 

In het kader van het Convenant Verduurzaming Asfaltketen Noord Nederland is een uitvoeringsagenda met bestekteksten opgesteld. 

In de Inkooptoolbox Duurzame Wegen van het Nationale Platform Duurzame Wegverharding staat meer informatie over het selectief frezen van asfalt. In de Inkooptoolbox staan ook voorbeeldteksten voor UAV-GC-contracten/bouwteams.  

De aannemer voert het werk uit conform de bestekteksten waarin het selectief frezen en het gescheiden afvoeren van asfaltlagen expliciet zijn voorgeschreven. Hij moet de verschillende asfaltlagen (deklaag, tussenlaag, onderlaag) afzonderlijk frezen en gescheiden afvoeren naar de verwerkingslocaties (asfaltcentrale of asfalthub). 

De aannemer zorgt ervoor dat het asfaltgranulaat zo schoon mogelijk vrijkomt. Vermenging van markeringen of verontreinigingen met het asfaltgranulaat moet worden voorkomen. 

De aannemer houdt per partij bij waar het materiaal vandaan komt en wat de samenstelling is, zodat traceerbaarheid en hergebruik mogelijk zijn. 

De aannemer documenteert tijdens de uitvoering van het werk het volgende: 

  • Hoe en waar de lagen zijn gefreesd. 
  • Hoe het materiaal is afgevoerd. 
  • Welke maatregelen zijn genomen om verontreiniging te voorkómen. 
     

5. Praktijkervaringen

6. Veelgestelde vragen

Is selectief frezen duurder dan regulier frezen? 
Het kan iets duurder zijn vanwege extra tijd en logistiek, maar dit wordt gecompenseerd door de toepassing van het hoogwaardige materiaal in nieuw asfalt. 

Is het verplicht? 

Nee, het is (nog) geen wettelijke verplichting, maar wordt wel steeds vaker als eis opgenomen in bestekken 

Hoe weet ik of het asfalt geschikt is voor hoogwaardig hergebruik van de deklaag?

 Aan de hand van de CE-markering van het asfalt (zoals opgenomen in het opleverdossier) en eventueel aanvullend onderzoek kan worden vastgesteld in welke mate het asfalt geschikt is voor hoogwaardig hergebruik.  Bevat het asfalt steenslag 3, dan kan het vrijkomende asfaltgranulaat opnieuw worden toegepast in een deklaag met steenslag 3. Asfalt met steenslag 2 kan worden hergebruikt in lagen waarvoor geen steenslag 3 is vereist. 

Wat als de aannemer niet selectief freest? 

Dan kan dit worden aangemerkt als contractbreuk. Daarom is het belangrijk om duidelijke eisen en controles op te nemen in het bestek. 

Moet al het vrijgekomen gefreesd asfalt terugkomen in de weg? 

Ja, het doel is om al het vrijkomende geschikte asfaltgranulaat terug te brengen in de Nederlandse asfaltwegen. Schrijf in je bestek een minimaal en maximaal percentage aan PR voor in asfaltmengsels. Zie ook de artikelen van de RAW Standaard.  

Wat als er wapening in het asfalt zit, bijvoorbeeld tussen de tussen- en onderlaag? 

Aan de hand van een asfaltonderzoek met boorkernen wordt de aanwezigheid ervan in een onderzoeksrapportage opgenomen. Meestal komt wapening niet voor in de deklaag en verder moet je selectief frezen onder en boven de wapening. De zichtbare wapening kan er wellicht worden uitgetrokken. 

Hoe weet ik of het asfalt daadwerkelijk terugkomt in de asfaltverharding en niet in de fundering? 

Schrijf in het bestek voor dat het vrijkomende asfaltgranulaat in een nieuw asfaltmengsel moet worden verwerkt. Verplicht de aannemer om na uitvoering een verklaring te overleggen waarin wordt bevestigd dat aan deze hergebruikverplichtingen is voldaan.  
Weliswaar is het volgen en bewijzen van asfaltstromen erg moeilijk, maar we moeten ergens beginnen.