Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een duurzaam en goed wegennet. Dat begint bij kritisch en zorgvuldig toetsen wat aannemers leveren. Hoe pak je dit als gemeente aan? De gemeente Tilburg laat zien hoe je asfalt duurzaam en toekomstbestendig kunt laten aanleggen door al vroeg in het proces aandacht te hebben voor een betrouwbare kwaliteitscontrole van het asfalt.
Ringbaan Zuid
Kritisch beoordelen
“Als opdrachtgever moet je weten wat je uitvraagt én durven controleren of je dat ook echt krijgt”, vertelt Ben van de Ven, adviseur verharding bij de gemeente Tilburg. Het is dan ook belangrijk dat je het product van de aannemer kritisch beoordeelt. Aan het begin, voordat het asfalt gelegd wordt, maar ook na het leggen. “Anders laat je kansen liggen.” Zonder gedegen controle kunnen verschillende problemen ontstaan die een weg voortijdig doen bezwijken. Denk aan een tussenlaag die te dun wordt gelegd of een asfaltmengsel met een verkeerde samenstelling van steenslag: het zijn voorbeelden van afwijkingen die de sterkte van de asfaltlagen negatief beïnvloeden.
Ben: “Die afwijkingen zijn met het blote oog niet te zien. Van bovenaf ziet het eruit als mooi zwart asfalt, terwijl de structurele integriteit wordt ondermijnd.” Met grote gevolgen. “Deze afwijkingen kunnen de levensduur van het asfalt flink verkorten, waardoor een weg eerder vervangen moet worden en de kosten hoger uitvallen.”
Aanvullende eisen
De gemeente Tilburg houdt de kwaliteit van haar asfalt hoog door als opdrachtgever een proactieve en kritische houding aan te nemen. De gemeente hanteert de RAW-systematiek als uitgangspunt in haar eigen basisbestek voor grond-, weg- en waterbouwprojecten. Daarnaast heeft de gemeente aanvullende eisen vastgelegd.
Ben: “Neem bijvoorbeeld Warm Mix Asfalt. Hiervoor hebben we een rapportageverplichting opgenomen in het basisbestek.” Zo is de aannemer verplicht om binnen zes weken na het gereedkomen van de deklaag een rapport aan te bieden over de kwaliteit van het geleverde asfalt. Ook is in het bestek vastgelegd dat alle asfaltlagen beproefd moeten worden. En waar de RAW-systematiek één boring per wegvak (uitvoeringseenheid) voorschrijft, heeft Tilburg in haar bestek twee boringen als eis opgenomen.
Vooraf goedkeuren
In Tilburg begint de aannemer pas met de werkzaamheden buiten wanneer hij voor alle technische bladen – met daarop de technische eisen van het asfalt, de markering en de kleeflaag – goedkeuring van de gemeente heeft gekregen. Een goedkeuringsformulier wordt afgegeven wanneer de technische bladen zijn getoetst, vertelt Ben, die deze toetsing uitvoert. “Ik controleer of de gegevens die erop staan overeenkomen met wat er in het contract is afgesproken.”
Hierbij kijkt hij onder andere naar het mengsel, de specificaties van de asfaltcentrale en de verwerkingstemperaturen. “Voor Warm Mix Asfalt moet de temperatuur van de typetest – een laboratoriumproef waarmee wordt gecontroleerd of een asfaltmengsel de juiste eigenschappen en samenstelling heeft – op het formulier staan, zodat we kunnen verifiëren dat het ook echt om een Warm Mix-mengsel gaat en dat het mengsel aan de duurzaamheidseisen voldoet.”
Ben van de Ven, adviseur verharding bij de gemeente Tilburg
Toetsing tijdens uitvoering
De toetsing vooraf zorgt voor een betrouwbare nulmeting die van pas komt wanneer zich een probleem voordoet tijdens de uitvoering. Ben: “Stel dat uit een of meerdere boorkernen blijkt dat de kwaliteit van het asfalt onvoldoende is. Dan ga ik met de aannemer in gesprek om te achterhalen wat het probleem is.”
Ook onderzoekt Ben of het gaat om een eenmalig incident of een structureel probleem, volgens de regels van de Standaard RAW Bepalingen. Ook vergelijkt hij de hoeveelheid bitumen en steenslag uit de boorkern(en) met de technische eisen van het asfalt uit het goedkeuringsformulier.
Redeijkheid en billijkheid
Ben: “Als de samenstelling van het materiaal wel klopt met het blad, maar de holle ruimte te groot is, dan wijst dit op een incident of fout in de uitvoering. Denk aan een wals die op een specifieke plek niet goed heeft kunnen verdichten. Laat de boorkern een samenstelling zien die afwijkt van de technische eisen – zoals een verkeerde mengverhouding – dan is er sprake van een structureel probleem in het mengsel uit de asfaltcentrale.”
Ben bespreekt de afwijkingen vervolgens met de aannemer, volgens het principe van redelijkheid en billijkheid. “Als er op een fietspad bijvoorbeeld sprake is van een minieme afwijking, zullen we niet direct eisen dat het asfalt wordt verwijderd. Maar we hebben wel een goed gesprek over de situatie.” Gebruikelijk is dat het risico financieel wordt afgekocht, bijvoorbeeld doordat de aannemer een korting geeft. “Of het asfalt wordt volledig vervangen wanneer de levensduur ernstig in het geding is.”
"“Je moet als opdrachtgever weten wat je uitvraagt, zodat je ook weet waar de aannemer zich aan moet houden.”"
Meer kwaliteitsbewustzijn
Hoe werk je binnen jouw gemeente toe naar een betere kwaliteitscontrole van het wegennet? Ben geeft verschillende tips. “Het begint bij kwaliteitsbewustzijn. Je moet als opdrachtgever weten wat je uitvraagt, zodat je ook weet waar de aannemer zich aan moet houden.” Hij benadrukt dat dit al begint bij de aanbesteding. “Toets technische documenten niet alleen achteraf, wanneer het product er al ligt. Begin vooraf al met toetsen, voordat er geasfalteerd wordt. Zo weet je zeker dat je krijgt wat er in het contract staat en voorkom je dat er een product wordt geleverd dat de levensduur van de weg juist verkort.”
Beschikken over voldoende kennis van het product is dan ook essentieel. Ben heeft veel kennis opgedaan door cursussen over asfalt te volgen, zich in de materie en de vele projecten in Tilburg te verdiepen, en door kritische vragen te stellen aan aannemers. “Wanneer een aannemer bijvoorbeeld antwoord gaf op een gevonden afwijking van het asfalt in het rapport, vroeg ik naar het specifieke artikel uit de Standaard RAW Bepalingen van kennisplatform CROW. Daar heb ik veel van geleerd.” Ben adviseert om een externe partij – zoals een ingenieursbureau - in te schakelen als je nog niet over voldoende kennis beschikt om rapporten of technische bladen te beoordelen. “Of raadpleeg een buurgemeente die verder is in het proces, om te polsen hoe zij het daar doen en kennis uit te wisselen.”
Tot slot vertelt Ben waar je morgen al mee kunt beginnen: “Neem een actieve houding aan als het gaat om kwaliteitscontrole. Wij vragen bijvoorbeeld actief de kwaliteitsrapportage op bij aannemers wanneer een deklaag is afgerond. Een aannemer is verplicht om zo’n rapport binnen zes weken aan te bieden, maar doet dit vaak pas wanneer hier expliciet om wordt gevraagd. Volgens de RAW-regels heb je daar recht op. Door hier actief naar te vragen, vergroot je ook nog eens het kwaliteitsbewustzijn bij de aannemer.”
Meer weten?
Ben geeft workshops aan andere gemeenten om hen te leren hoe zij beter kunnen toetsen. Hij staat open voor kennisdeling en is bereikbaar voor vragen of om te sparren. Neem contact met hem op via ben.van.de.ven@tilburg.nl.
Het Doeboek duurzame infra bevat concrete handvatten voor gemeenten om (verder) met verduurzaming van de infra aan de slag te gaan. Het onderwerp kwaliteitscontrole vind je o.a. terug in de paragraaf over Warm Mix Asfalt waar Ben van de Ven zijn ervaring deelt.
Op 10 maart organiseert Platform WOW een Expeditieteam (online bijeenkomst) over het Doeboek duurzame infra en op 7 mei over kwaliteitscontrole. Je kunt je hiervoor aanmelden bij bart.hansma@platformwow.nl.