Meer biodiversiteit, minder CO₂: biobased voorbeelden uit de praktijk

Duurzaam op verschillende fronten

Langs het Arne Zijkanaal in de provincie Zeeland ligt sinds kort een biobased oeverconstructie van in totaal ongeveer negenhonderd meter. Waar de oever voorheen was voorzien van een rechte houten keerwand met betonplaten, ligt er nu een natuurvriendelijke glooiing van breuksteen. De draagconstructie bestaat uit wilgentakken, een techniek die eeuwen geleden al werd gebruikt voor oeverstabilisatie.

De constructie is op meerdere fronten een stuk duurzamer dan meer voor de hand liggende alternatieven. Quintin Murre, die als projectleider betrokken is geweest bij de realisatie, vertelt: “Omdat het breuksteen vrijwel niet slijt, gaat deze constructie wel honderd jaar mee. Aanzienlijk langer dan bijvoorbeeld een houten damwand, die gemiddeld veertig tot vijftig jaar meegaat. Ook is de nieuwe constructie minder kwetsbaar voor schade door de scheepvaart en hoeft deze minder intensief geïnspecteerd te worden dan een damwand.”

De constructie is ook een aanwinst voor de biodiversiteit, vertelt Tatiana Gomes da Conceição, adviseur duurzame grond-, weg- en waterbouw bij de provincie: “De flauwe helling van de constructie maakt de oever een stuk toegankelijker voor dieren, en zij kunnen beschutting vinden tussen de stenen.”

Kleine innovaties maken ook impact

De keuze viel op dit type oeverconstructie na een uitvoerige variantenstudie, waarbij de provincie verschillende constructievarianten met elkaar vergeleek met behulp van een trade-offmatrix. Quintin: “We beoordeelden de varianten op uitvoerbaarheid, levensduur, onderhoudsvriendelijkheid, duurzaamheid, milieu-impact en herbruikbaarheid.” De breuksteenglooiing scoorde op vrijwel alle getoetste criteria het beste.

Quintin vertelt dat het proces hem een waardevolle les heeft geleerd. “Duurzaamheid hoeft niet direct iets heel groots of veelomvattends te zijn om impact te maken. Juist ook met kleine kansen kan een aannemer al het verschil maken.” Hij noemt als voorbeeld het touw dat de wilgen met elkaar verbindt. “Dat is nu van kunststof, maar kan net zo goed van een natuurlijk materiaal als jute of sisal worden gemaakt.”
Hij adviseert dan ook om als opdrachtgever de markt hierin aan te moedigen. “Stimuleer hen om met innovaties te komen. Groot en klein.” Aansluitend adviseert Tatiana om de samenwerking met de opdrachtnemer goed te benutten, zodat je samen tot een duurzame oplossing kunt komen. “Ga altijd met de aannemer in gesprek. In onze situatie zijn we door omstandigheden zelfs na de definitieve gunning met de aannemer gaan kijken naar andere duurzame toevoegingen. De aannemer heeft vaak een goed begrip van wat duurzaamheid in de praktijk betekent en wil daarin graag stappen maken. In dit project was het ook de aannemer die met het idee kwam voor de breuksteenglooiing, die binnen het budget van de aanbesteding te realiseren viel.” 

Meer en meer biobased

De gemeente Nieuwegein heeft in tien jaar tijd meerdere biobased geluidschermen laten plaatsen, op diverse locaties in de stad. Het nieuwste scherm in het areaal is een zeventig meter lange wand bij een sportveld in een woonwijk. De wand is gevuld met hennep dat is gemonteerd in een gaaswerkconstructie. Klimplanten als Hedera en wilde wingerd groeien op het materiaal, waardoor de omgeving er een stuk groener uitziet én allerlei insecten er kunnen nestelen en overwinteren.

De gemeente koos om verschillende redenen opnieuw voor dit type geluidsscherm. Zo houdt het scherm veel geluidsoverlast tegen, waardoor aan de geluidsnormen kan worden voldaan. “We hebben een geluidsrapportage laten opstellen en daaruit bleek dat met dit type scherm voldaan kan worden aan de geldende richtlijnen”, vertelt Johan Haaksman, projectmanager bij de gemeente. “Daarnaast bieden de schermen verschillende praktische voordelen. Zo hebben ze geen fundering nodig en kunnen ze daardoor zeer snel worden geplaatst. Vaak al binnen een paar dagen.”
 

Langere levensduur en ecologische winst

Ook zijn de panelen makkelijk te demonteren voor bijvoorbeeld rioolwerkzaamheden. De prijs kan bij aanschaf wel iets hoger uitvallen dan die van bijvoorbeeld een traditionele houten schutting, maar dit verdient zich uiteindelijk weer terug. Theo Kleijer, directievoerder bij de gemeente, legt uit hoe dat zit: “Op de lange termijn compenseer je die hogere prijs door de langere levensduur. Waar een houten schutting ongeveer tien jaar meegaat, gaat dit type geluidswand al snel 15 tot 20 jaar mee. Plus: je boekt ecologische winst. Planten groeien namelijk makkelijker op dit materiaal dan op bijvoorbeeld beton of hout, wat weer goed is voor de biodiversiteit.”

Wel benoemt Theo een belangrijke voorwaarde voor dit succesverhaal: “Zorg voor een optimale ondergrond. Omdat de beplanting haar voeding uit de bodem moet halen, mag de grond niet te arm zijn. Kies daarom niet voor zandgrond, maar ga voor een voedingsrijke bodem. Liggen er nog oude bestratingsresten, haal die dan weg. Zo geef je de planten een goede start.”
 

Kennis goed overdragen

Johan geeft als tip mee dat kennis die met dit soort projecten wordt opgedaan, ook goed geborgd moet worden binnen de organisatie. “De collega’s die bij ons tien jaar geleden betrokken waren bij het plaatsen van de eerste biobased geluidswanden, zijn inmiddels met pensioen. De technische kennis van toen is niet bewaard gebleven binnen de organisatie. Dat wil je voorkomen. In plaats daarvan moet deze kennis centraal worden opgeslagen en verspreid binnen de organisatie, zodat nieuwe projectleiders niet bij elk project het wiel opnieuw hoeven uit te vinden.” 

Hetzelfde geldt op het moment dat een object van de aanlegfase naar de beheerfase gaat. Johan: “Tussen die fasen zit een duidelijke knip. Kennis over hoe een object moet worden beheerd, moet bij die knip goed worden overgedragen aan de beheerders. Vaak komen zij pas in beeld als het project gerealiseerd is, terwijl die kennisoverdracht essentieel is voor goed onderhoud en daarmee een zo lang mogelijke levensduur.”
 

Meer weten?

De nieuwe productbladen voor biobased toepassingen zijn ontwikkeld door BouwCirculair, in opdracht van Building Balance, en gaan onder meer over bioverrijkt asfalt en biobased toepassingen zoals oeverbeschoeiingen. De productbladen helpen je om producten eenvoudiger op te nemen in je bestekken. De producten sluiten aan op de RAW-systematiek en worden op een uniforme manier beschreven. Dit maakt het makkelijker om biobased oplossingen uit te vragen. Daarnaast geven de bladen producenten duidelijkheid over de eisen. 

Online bijeenkomsten
In de maand juni kun je bij verschillende online bijeenkomsten kennis uitwisselen met andere gemeenten. Zo organiseert het Expeditieteam KCI Gemeenten op maandag 29 juni een online bijeenkomst over biobased materialen. Meld je aan voor het expeditieteam via de website van Platform WOW om uitgenodigd te worden voor deze bijeenkomst.

Online Infra Dialoog
Op donderdag 25 juni organiseert platform WOW ook een online Infra Dialoog over biobased materialen, van 11.00 tot 12.00 uur. Tijdens deze bijeenkomst verken je samen met verschillende experts de mogelijkheden en concrete toepassingen van biobased materialen in de weg- en waterinfrastructuur. Je gaat met elkaar in gesprek over de kansen, knelpunten en actuele ontwikkelingen rondom dit materiaal. Tijdens de dialoog delen deelnemers kennis en perspectieven met elkaar en is bedoeld voor álle professionals in de infra-sector van weg en water. Schrijf je gratis in via de website van Platform WOW.

Provincie Zeeland en gemeente Nieuwegein
Meer weten over de ervaringen van de provincie Zeeland of de gemeente Nieuwegein? Stuur een e-mail naar Tatiana Gomes da Conceição via t.gomesdaconceicao@zeeland.nl of naar Peter van der Wal via p.vanderwal@nieuwegein.nl.