Schoon en emissieloos bouwen uitvragen in je aanbesteding

1. Wat bedoelen we hiermee?

Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) gaat niet over wat er gebouwd wordt, maar hoe er gebouwd wordt. Het draait om materieel dat wordt ingezet bij bouwprojecten. Veel van dat materieel kan schoner, stiller en duurzamer. Denk aan elektrisch materieel of slimmere manieren van werken die minder energie en uitstoot vragen.

Steeds meer opdrachtgevers vragen in hun aanbestedingen om schoon en emissieloos bouwen. En dat werkt: de markt is volop in beweging!

2. Waarom deze maatregel?

Traditioneel bouwmaterieel draait op fossiele brandstoffen. Dat zorgt voor CO₂-uitstoot, stikstof, fijnstof, trillingen en geluidsoverlast. Elektrisch of emissiearm bouwmaterieel voorkomt deze effecten. Dat is beter voor natuur en klimaat én prettiger voor omwonenden en medewerkers op de bouwplaats.

Niet voor niets wordt emissieloos bouwen genoemd in het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering, het Klimaatakkoord en het Schone Lucht Akkoord.

3. Regelgeving

De norm voor SEB-partners

Schoon en emissieloos bouwen wordt steeds vaker de standaard. Inmiddels hebben ruim 160 partijen – waaronder zo’n 90 gemeenten – het Convenant SEB ondertekend. Daarmee spreken zij af om tot 2030 en daarna stap voor stap schoner te bouwen.

In de Routekaart SEB staan deze stappen uitgewerkt. Je vindt daarin een onderscheid tussen:

Basisniveau: het minimale tempo waarvoor convenantpartners tekenen.
Ambitieniveau: een sneller tempo waarvoor getekend kan worden.

Je hoeft de overstap naar schoon en emissieloos bouwen dus niet in één keer te maken. Door de routekaart te volgen, zet je kleine maar duidelijke stappen waar alle betrokken partijen op kunnen rekenen. Figuur 1 laat het tempo van het basisniveau zien, waar het gros van de partners voor hebben getekend.

De verplichting volgens het Bbl

Het Bouwbesluit Leefomgeving (Bbl) verplicht organisaties om emissies te verminderen. Het Bbl verwijst hiervoor naar de wettelijke minimumeisen uit de Routekaart SEB. Meer weten? Bekijk de:

4. Wie moet wat doen?

Of je organisatie nu wel of niet aangesloten is bij het convenant SEB: het is verstandig om alvast de eerste stap te zetten. Juist nu schoon en emissieloos bouwen nog geen verplichting is, is dit hét moment om ervaring op te doen - bijvoorbeeld in een pilotproject.

Is jouw organisatie al klaar voor een volgende stap? Overweeg dan om je aan te sluiten bij het Convenant SEB. Daarbij hoort praktische en financiële ondersteuning.

Aan de slag: welke disciplines heb je nodig?

(Strategisch) inkoper
De inkoper neemt schoon en emissieloos bouwen op in de aanbestedings- documenten. Dat kan op twee manieren:
- Neem de basiseisen uit de Routekaart SEB op in je aanbesteding of in al je projecten door het op te nemen in je moederbestek of inkoop-leidraad.
- Daag de markt uit door inschrijvers een fictieve meerwaarde te laten verdienen door inzet van schoon en emissieloos materieel, met de Gunningsmethodiek SEB (EMVI-model).
De projectleider
De projectleider stemt nauw af met de aannemer en denkt mee over onder andere laadvoorzieningen (zie paragraaf 7.2). Daarnaast ziet de projectleider toe of en hoe emissieloos (elektrisch) bouwen wordt toegepast. De Handreiking Controle op Naleving helpt daarbij.
Subsidieadviseur
Deze persoon brengt in kaart welke subsidiemogelijkheden er zijn, zoals de SPUK SEB voor gemeenten of de SSEB-subsidie voor bouwbedrijven. Hiermee kan emissieloos bouwen financieel aantrekkelijker worden gemaakt.
Aannemer
De aannemer bekijkt, samen met de projectleider, hoe emissieloos bouwen praktisch kan worden toegepast. Welke elektrische machines worden ingezet? Wat betekent dat voor stroomvoorziening, veiligheid en het inwerken van personeel?

5. Praktijkervaringen

De gemeente Eindhoven stimuleert sinds 2020 actief het gebruik van zero-emissiematerieel. Dit passen zij toe in al hun GWW-projecten en andere werkzaamheden in de openbare ruimte. Steeds meer gemeenten kiezen voor dezelfde aanpak: zij gebruiken de gunningsmethodiek SEB of nemen de basiseisen uit de Routekaart SEB op in hun moederbestek. Hierdoor worden projecten stap voor stap schoner en toekomstbestendiger. Zowel kleine, middelgrote als grote gemeenten zetten zich inmiddels in voor deze ontwikkeling.

Bekijk alle praktijkvoorbeelden binnen je eigen provincie.

6. Veelgestelde vragen

Hoeveel duurder is emissieloos bouwen?

Onderzoek laat zien dat de meerkosten voor emissieloos bouwen tussen de 0.04 en 0,09 procent van de totale projectkosten liggen, als je uitgaat van het basisniveau uit het convenant.

Zijn er subsidiemogelijkheden?

Ja. Gemeenten kunnen gebruikmaken van de SPUK SEB. Bouwbedrijven kunnen financiële ondersteuning aanvragen via SSEB-subsidie.

Hoe breng ik het convenant SEB onder de aandacht bij het bestuur?

De bestuurlijke oplegger helpt je op weg om het convenant SEB goed en helder aan te kaarten bij bestuurders.

Wat is de relatie tussen het MKI en SEB?

Je kan zowel MKI als SEB meenemen in je aanbesteding. Binnen MKI is er de Bouwfase A4-5, deze omvat transport en Bouw- en installatieproces aanleg, welke materieelinzet omvat. Daarin is dus al een categorie opgenomen voor de inzet van materieel.

Hoe neem je MKI en SEB mee in je aanbesteding?

Er zijn verschillende manieren om beiden mee te nemen in je aanbesteding:

SEB basiseisen opnemen (uit de Routekaart SEB) en MKI als gunningscriterium meenemen.
MKI bovengrenzen hanteren als eisen (zie Moederbestek.nl) en de gunningsmethodiek SEB toepassen voor emissieloos bouwen.
Gunnen op zowel SEB en MKI, waarin het belangrijk is om in de gunning van MKI de fases A4-5 weg te laten, zodat er niet dubbel gegund wordt op dezelfde punten.

Waar vind ik meer informatie over schoon en emissieloos bouwen?

Ga naar opwegnaarseb.nl voor uitgebreide informatie. In de Kennisbank vind je handige documenten en tools. Via het LinkedIn-kanaal blijf je op de hoogte van het laatste nieuws.